جراحی بازسازی جمجمه یا کرانیوپلاستی (Cranioplasty) یکی از جراحی‌های تخصصی در حوزه جراحی مغز و اعصاب است که با هدف ترمیم نقص یا تغییر شکل در ساختار استخوان جمجمه انجام می‌شود. این نقص‌ها ممکن است در اثر آسیب‌های تروماتیک، برداشتن بخشی از استخوان در جراحی‌های قبلی، عفونت‌ها یا مشکلات مادرزادی به وجود آمده باشند. کرانیوپلاستی علاوه بر بازگرداندن شکل طبیعی جمجمه، نقش مهمی در حفاظت از مغز و بهبود عملکرد عصبی دارد.
در روند این جراحی، ابتدا محل نقص جمجمه از نظر سلامتی بافت‌ها، نبود عفونت و آمادگی برای بازسازی بررسی می‌شود. سپس بسته به شرایط و اندازه نقص، از مواد مختلفی برای بازسازی استفاده می‌شود. این مواد می‌توانند شامل استخوان خود بیمار (که قبلاً نگهداری شده است)، مواد مصنوعی مانند تیتانیوم، پلی‌اتیلن یا سیمان استخوانی مخصوص باشند. انتخاب ماده بازسازی به موقعیت ضایعه، اندازه و نیازهای زیبایی و عملکردی بیمار بستگی دارد.
هدف اصلی کرانیوپلاستی، بازگرداندن تقارن و شکل طبیعی سر، محافظت از بافت مغزی در برابر آسیب، و در برخی موارد، بهبود علائم عصبی مانند سردردهای مزمن، احساس فشار یا مشکلات شناختی پس از جراحی است. مطالعات نشان داده‌اند که بازسازی جمجمه می‌تواند به بهبود جریان مایع مغزی نخاعی و افزایش عملکرد مغز در بیماران خاص کمک کند.
روش جراحی به این صورت است که جراح پس از آماده‌سازی محل، قطعه بازسازی را با دقت در ناحیه نقص قرار داده و آن را با پیچ‌ها یا صفحات مخصوص فیکس می‌کند. دقت در هماهنگی شکل و انحنای قطعه با جمجمه اصلی برای حفظ زیبایی ظاهری و عملکرد آن ضروری است. در پایان، پوست سر به‌صورت دقیق بسته می‌شود تا جای زخم به حداقل برسد.
کرانیوپلاستی معمولاً به عنوان یک جراحی انتخابی پس از بهبود کامل از جراحی یا آسیب اولیه انجام می‌شود. با پیشرفت فناوری‌های تصویربرداری و چاپ سه‌بعدی، امروزه امکان طراحی دقیق قطعات بازسازی متناسب با ساختار جمجمه هر بیمار فراهم شده است، که باعث افزایش دقت، زیبایی و ایمنی نتایج درمان می‌شود.
